ห้องสมุดดิจิตอลตอบสนองความต้องการสารสนเทศของผู้อ่านได้อย่างรวดเร็ว โดยไม่จำกัด เวลา และสถานที่

ห้องสมุดมีบทบาทสำคัญในการเป็นแหล่งรวบรวมทรัพยากรสารสนเทศเพื่อสนับสนุนส่งเสริมการเรียนรู้และการค้นคว้าวิจัยซึ่งในปัจจุบันรูปแบบของข้อมูล และกระแสนิยมการเข้าถึงแหล่งค้นคว้า ต่างๆ ผ่านเครือข่ายอินเตอร์เน็ตและเครื่องมือที่หลากหลาย อาทิ คอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะคอมพิวเตอร์พกพาและอุปกรณ์สื่อสาร ขับเคลื่อนการพัฒนาแหล่งทรัพยากรสารสนเทศ ให้รองรับกับสภาพความเปลี่ยนแปลงให้สามารถตอบสนองความต้องการของผู้ใช้บริการและส่งเสริมวัฒนธรรมทางวิชาการในการใช้ห้องสมุดอย่างอิสระทุกที่ทุกเวลาได้มากที่สุด

ห้องสมุดดิจิทัลป็นการนำเทคโนโลยีหลาย ๆ รูปแบบทั้งสิ่งพิมพ์และข้อมูลดิจิทัลมาประสมประสานในการจัดการกับทรัพยากรสารสนเทศ โดยจัดเก็บให้อยู่ในรูปของข้อมูลดิจิทัล เช่น ความจำอิเล็กทรอนิกส์ หรือ จานแม่เหล็ก หรือ จานออปติคัล ฯลฯ และมีการเชื่อมโยงกันด้วยระบบเครือข่ายผ่านเส้นใยแก้วนำแสง(Fiber Optic) หรือผ่านดาวเทียมเพื่อให้ผู้ใช้จากทั่วโลกสามารถเข้าถึงสารสนเทศเหล่านี้ได้ ทั้งนี้เนื้อหาของสารสนเทศดิจิตัลแบ่งได้เป็น 2 ประเภท คือ เรื่องราวที่สร้างมาและอยู่ในรูปแบบที่เครื่องคอมพิวเตอร์อ่านได้ประเภทหนึ่งและเนื้อหาในวัสดุที่เปลี่ยนจากรูปแบบดั้งเดิม (เช่น หนังสือ จุลสาร รูปภาพ ภาพยนตร์ และเสียงที่บันทึกไว้) เป็นวัสดุดิจิตัล ห้องสมุดติจิตอล เกิดขึ้นเนื่องจากสารสนเทศปัจจุบัีนบันทึกในรูปแบบดิจิตอล(ดิจิทัล)มากขึ้น

ในขณะเดียวกันสารสนเทศใหม่ๆก็มีแนวโน้มที่จะบันทึกอยู่ในรูปดิจิทัลแทนสื่อสิ่งพิมพ์ เพื่อความสะดวกรวดเร็วในการสืบค้นการประมวลผล ประหยัดเนื้อที่ในการจัดเก็บ และสามารถส่งถ่ายข้อมูลความรู้ เผยแพร่ไปสู่บุคคลต่างๆได้ทุกสถานที่ทุกเวลาบนโลกนี้โดยผ่านเครือข่ายการสื่อสารสากล หรืออินเทอร์เน็ตห้องสมุดดิจิทัล ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ และห้องสมุดเหมือน จึงเป็นห้องสมุดอีกรูปแบบหนึ่งที่เกิดขึ้นในยุคดิจิทัลที่มีความเจริญก้าวหน้าทางด้านเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร เพื่อตอบสนองความต้องการสารสนเทศของผู้อ่านได้อย่างรวดเร็วโดยไม่จำกัด เวลา และสถานที่ห้องห้องสมุดดิจิตอลตไม่ต้องยืมคืนหนังสือหรือเอกสาร เพราะสามารถใช้ความสามารถของเทคโนโลยีเครือข่ายเรียกใช้เอกสารตามต้องการได้โดยตรง จึงสามารถเข้าถึงได้ง่าย รวดเร็ว สนองความต้องการของผู้ใช้ในชุมชนได้

การศึกษาในปัจจุบันไปจนถึงการศึกษาในอนาคตจะปรับเปลี่ยนไปสู่ห้องเรียนเสมือน (Virtual Classroom) ซึ่งหมายถึง การเรียนการสอนผ่านระบบเครือข่ายคอมพิวเตอร์โดยใช้ช่องทางของระบบการสื่อสารและอินเทอร์เน็ต ผู้เรียนสามารถใช้คอมพิวเตอร์ที่เชื่อมต่อกับระบบอินเทอร์เน็ตเข้าไปเรียนในเว็บไซต์ที่ออกแบบกระบวนการเรียนการสอนให้มีสภาพแวดล้อมคล้ายกับเรียนในห้องเรียนแบบปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้เรียนกับผู้สอนและผู้เรียนกับผู้เรียนโดยมีบรรยากาศเสมือนพบกันจริง กระบวนการเรียนการสอนจึงไม่ใช่การเดินทางไปเรียนในห้องเรียนแต่เป็นการเข้าถึงข้อมูลเนื้อหาของบทเรียนได้โดยผ่านคอมพิวเตอร์

Posted in การให้บริการ | Tagged | Comments Off

ห้องสมุดดิจิตอลแหล่งรวบรวมข้อมูล และข่าวสารออนไลน์คลังปัญญาอันล้ำค่าของประเทศไทย

โลกของสื่อ ข้อมูล และข่าวสารออนไลน์กำลังเติบโตขึ้นอย่างต่อเนื่อง และมีบทบาทอย่างมากต่อวิถีชีวิตของผู้คนในยุคปัจจุบัน เราข้ามผ่านอุปสรรคในการเข้าถึงสื่อสิ่งพิมพ์พื้นฐาน เช่น หนังสือพิมพ์ นิตยสาร หรือแผ่นพับ และกำลังก้าวเข้าสู่โลกของสื่อ ข้อมูล และข่าวสารแบบออนไลน์ สื่อเหล่านี้ ส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปแบบของสื่ออิเล็กทรอนิกส์ จึงสะดวกและง่ายต่อการนำไปใช้งาน และสามารถส่งผ่านไปยังเครื่องคอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือ อุปกรณ์พกพา หรือเครื่องรับสัญญาณสื่อประเภทต่างๆ เช่น วิทยุ โทรทัศน์ หรือจานดาวเทียม ได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ

ห้องสมุดดิจิตอล หมายถึง ห้องสมุดที่ต้องการเทคโนโลยีเครือข่ายเพื่อเชื่อมโยงแหล่งสารสนเทศที่อยู่  หลายๆ แหล่งและการเชื่อมโยงนั้นต้องไม่ยุ่งยากสำหรับผู้ใช้และสามารถเข้าถึง ทรัพยากรสารสนเทศได้อย่างกว้างขวางเป็นสากล คอลเลคชั่นที่เก็บไม่จำกัดเฉพาะเอกสาร แต่ยังครอบคลุมถึงวัสดุดิจิตอลอื่น ๆ ที่สร้างขึ้น ซึ่งไม่อยู่ในรูปแบบของสิ่งพิมพ์ องค์ประกอบของห้องสมุดดิจิตตอล ได้แก่ ส่วนเชื่อมต่อ ผู้ใช้ ประกอบด้วย 2 ส่วนคือ ส่วนสำหรับผู้ใช้และส่วนสำหรับผู้ควบคุมโดยผู้ใช้สามารถใช้เว็บบราวเซอร์ในการติดต่อกับส่วนบริการผู้ใช้ได้

การพัฒนาห้องสมุดดิจิตอล
เป็นการใช้แนวคิดในการจัดการระบบงานห้องสมุดมาใช้ในการจัดการข้อมูลในรูปแบบดิจิตอล โดยใช้หลักการของการจัดการเทคโนโลยีสารสนเทศซึ่งต้องศึกษาความพร้อมทั้งด้านความต้องการของผู้ใช้ ความจำเป็นสภาพทางเศรษฐกิจและสังคมกำลังคนเทคโนโลยีความคุ้มค่าในการลงทุนให้เป็นประโยชน์แก่ผู้ใช้ข้อมูลในองค์กรและเป็นประโยชน์ต่อส่วนรวม โดยใช้องค์ประกอบที่เกี่ยวข้องร่วมกันในการสร้างแหล่งความรู้ของสังคมรูปแบบใหม่ การพัฒนาห้องสมุดดิจิตอลจะสำเร็จได้ด้วยความร่วมมือของบุคลากรหลายฝ่ายที่เกี่ยวข้องกับการจัดการข้อมูล ความพร้อมทางเทคโนโลยีสารสนเทศที่ใช้และงบประมาณ

ความจำเป็นในการพัฒนาห้องสมุดดิจิตอล เกิดจากการเปลี่ยนแปลงทางเทคโนโลยีของสื่อที่ใช้ในการจัดเก็บข้อมูลและความต้องการของผู้ใช้ในการใช้ข้อมูลร่วมกันผ่านเครือข่ายที่จะได้รับความสะดวกและรวดเร็วในการเข้าถึงข้อมูลที่ต้องการ เป็นการอนุรักษ์ความรู้ และแหล่งความรู้ทางปัญญาเพื่อประโยชน์ของการอนุรักษ์คุณค่าทางวัฒนธรรม และประวัติศาสตร์หากห้องสมุดของไทยมีโครงการความร่วมมือในการพัฒนาห้องสมุดดิจิตอลมากขึ้นก็จะเป็นประโยชน์มากในทุกด้าน

Posted in การให้บริการ | Tagged , | Comments Off

ห้องสมุดดิจิตอลเทคโนโลยีเครือข่ายเพื่อเชื่อมโยงแหล่งสารสนเทศ

1

ห้องสมุดดิจิตอลหมายถึงห้องสมุดที่ต้องการเทคโนโลยีเครือข่ายเพื่อเชื่อมโยงแหล่งสารสนเทศ ที่อยู่หลาย ๆ แหล่งและการเชื่อมโยงนั้นต้องไม่ยุ่งยากสำหรับผู้ใช้และสามารถเข้าถึง ทรัพยากรสารสนเทศได้อย่างกว้างขวางเป็นสากล คอลเลคชั่นที่เก็บไม่จำกัดเฉพาะเอกสาร แต่ยังครอบคลุมถึงวัสดุดิจิตอลอื่น ๆ ที่สร้างขึ้น ซึ่งไม่อยู่ในรูปแบบของสิ่งพิมพ์ องค์ประกอบของห้องสมุดดิจิตตอล ได้แก่ 1. ส่วนเชื่อต่อ ผู้ใช้ (User interface) ประกอบด้วย 2 ส่วนคือ ส่วนสำหรับผู้ใช้และส่วนสำหรับผู้ควบคุมโดยผู้ใช้สามารถใช้เว็บบราวเซอร์ใน การติดต่อกับส่วนบริการผู้ใช้ได้ รีพอสิโทริ (Repository) คือที่เก็บและจัดการดิจิตอลออบเจ็กต์และข้อมูลต่าง ๆ ระบบควบคุม (Handle system) คือระบบที่ทำหน้าที่แสดงดิจิตอลออบเจ็กต์

ระบบการค้นหา (Search system) คือระบบที่ทำหน้าที่ค้นหาข้อมูลก่อนการเข้าไปใช้ข้อมูล จาก รีพอสิโทริ ฐานข้อมูลสำหรับห้องสมุดดิจิตอล แบ่งได้เป็น 1. ฐานข้อมูลสื่อผสม (Multimedia database) ใช้ในการนำเสนอสารสนเทศที่ไม่จำเป็นต้องเรียงลำดับ และประกอบด้วยสื่อหลาย ๆ แบบ 2.ฐานข้อมูลเต็มรูปแบบ (Full-text database) เป็นลักษณะฐานข้อมูลที่บันทึกเรื่องราวทั้งหมดเข้าเครื่องคอมพิวเตอร์ในรูป แบบที่เครื่องอ่านได้ เมื่อต้องการใช้ก็สามารถเรียกข้อมูลขึ้นมาอ่านได้เหมือนกับการอ่านหนังสือ ทั้งเล่ม 3.ฐานข้อมูลภาพลักษณ์ (Image database) เป็นฐานข้อมูลเต็มรูปชนิดหนึ่งผลิตได้จากการใช้เครื่องสแกนเนอร์อ่านเอกสาร หรือสารสนเทศใด ๆ หรือใช้กล้องถ่ายรูป หรือวีดิทัศน์ภาพถ่ายต่าง ๆ เข้าสู่ระบบคอมพิวเตอร์ รูปแบบการจัดการฐานข้อมูลของห้องสมุดดิจิตตอล ประกอบด้วย 2 ส่วนคือ ทรัพยากรสารสนเทศที่อยู่ในรูปวัสดุสิ่งพิมพ์และทรัพยากรสารสนเทศที่อยู่ใน รูปวัสดุอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งทรัพยากรทั้ง 2 ส่วนนี้อาจมาจากแหล่งภายนอก หรือ มาจากแหล่งภายในของห้องสมุดดิจิตอลเอง ทรัพยากรสารสนเทศที่อยู่ในรูปวัสดุสิ่งพิมพ์จะต้องผ่านกระบวนการแปลง สารสนเทศจากวัสดุสิ่งพิมพ์ให้อยู่ในรูปของดิจิตอล โดยอาจจะสแกนแล้วแปลงเป็นตัวอักษรด้วยซอฟต์แวร์ประเภท Optical Character Recognition เพื่อให้สามารถนำข้อมูลออกมาใช้ในลักษณะของตัวอักษรได้ ส่วนทรัพยากรสารสนเทศที่อยู่ในรูปวัสดุอิเล็กทรอนิกส์ ซึ่งเป็นสารสนเทศที่อยู่ในรูปดิจิตอลแล้ว แต่อาจมีการจัดเก็บในรูปแบบที่แตกต่างกัน ต้องทำการแปลงวัสดุอิเล็กทรอนิกส์เหล่านี้ให้อยู่ในรูปแบบที่ห้องสมุด ดิจิตอลนั้น ๆ จะสามารถรองรับได้

 

Posted in การให้บริการ | Tagged | Comments Off

ความสำคัญของห้องสมุดดิจิทัลต่อการพัฒนาการเรียนรู้สำหรับเด็ก

กระบวนการเรียนรู้ในวัยเด็กแตกต่างจากผู้ใหญ่เนื่องจากทัศนะและการมองโลกแตกต่างกันผู้ใหญ่ไม่ควรใช้ทัศนะแบบเดียวกันสำหรับเด็กเพราะจะส่งผลเสียต่อการพัฒนาการของเด็ก โดยเด็กในช่วงเริ่มต้นถึงเจ็ดขวบยังมีความสามารถพัฒนาการเรียนรู้แบบเชาว์ปัญญาและนามธรรมได้น้อยจึงสนใจที่จะลงมือทำด้วยตัวเองหรือปฏิบัติผ่านลักษณะที่ เป็นรูปธรรมมากกว่า ต่อเมื่อเข้าสู่ ช่วงวัย 7-14 ปี เด็กจึงจะค่อยๆ เข้าใจและพัฒนาการเรียนรู้ในสิ่งที่เป็นนามธรรมได้ จากการเรียนรู้ โดยได้ลงมือกระทำาอย่างสม่ำเสมอจะนำไปสู่ความเคยชินในการปฏิบัติ

ดังนั้นสิ่งแวดล้อมรอบตัวเด็กในช่วงวัยนี้จึงต้องเป็นสิ่งแวดล้อมที่ดี เพราะจะเป็นพื้นฐานสำาคัญต่อการพัฒนาไปสู่ความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ต่อไป โดยห้องสมุดดิจิตอลจะเป็นอีกทางหนึ่งที่จะสร้างสิ่งแวดล้อมที่ดี ที่ส่งเสริมการเรียนรู้ให้แก่เด็ก สื่ออิเล็กทรอนิกส์ในบริบทของการเรียนรู้ร่วมกันเช่นห้องสมุดดิจิตอลนี้มีรากฐานมาจากทฤษฎีการสร้างความรู้ (Constructivism) ของ เพียเจต์ (Piaget) ที่มุ่งศึกษาว่าความรู้คืออะไรและความรู้เกิดขึ้นได้อย่างไร โดยมุ่งความสนใจที่การสร้างความเชื่อมโยงระหว่างความรู้เก่ากับความรู้ใหม่ด้วยการมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมรอบตัว รวมทั้งบุคคลที่มีการสื่อสารกันทั้งต่อหน้าและผ่านอินเทอร์เน็ต

ต่อมาได้พัฒนาทฤษฎีเพิ่มเติมเป็น Constructionism ที่เน้นศิลปะการเรียนรู้หรือการเรียนรู้ด้วยการสร้างบางสิ่งบางอย่างที่มีความหมายต่อตนเองขึ้นมา โดยให้ความสำคัญกับเครื่องมือ สื่อ และบริบทของการพัฒนามนุษย์ ซึ่งมีส่วนประกอบสำาคัญ 3 ประการ คือ การมีทางเลือกที่หลากหลายในการเข้าถึงความรู้ การมีความหลากหลายทั้งในแง่บุคคลและรูปแบบ และการมีความเป็นกันเองของชุมชนการเรียนรู้ในห้องสมุดดิจิตอล ซึ่งเฉพาะส่วนประกอบดังกล่าวนี้ยังคงเป็นประเด็นที่ต้องการการค้นหาจากการวิจัยและพัฒนาต่อไป

ห้องสมุดดิจิตอลนอกจากจะเป็นการจัดเตรียมทรัพยากรและกิจกรรมการเรียนรู้สำาหรับเด็กแล้ว ยังต้องคำานึงถึงโอกาสในการได้รับประสบการณ์ที่สนุกสนานของการเข้าถึงองค์ความรู้และต้องประกอบด้วยกิจกรรมที่ส่งเสริมจินตนาการของเด็กด้วยโดยห้องสมุดดิจิตอลที่ช่วยพัฒนาการเรียนรู้สำาหรับเด็กประกอบด้วยลักษณะสำาคัญ 5 ประการ ได้แก่ ประการแรกเป็นการนำไอซีทีมาใช้เพื่อสนับสนุนการเรียนรู้แบบผู้เรียนเป็นศูนย์กลางเพื่อให้เด็กรู้จักวิธีการเรียน (Learn how tolearn) อันจะนำาไปสู่การเรียนรู้ตลอดชีวิต ประการถัดมาเป็นระบบเครือข่ายการเรียนรู้ ที่จัดให้มีแหล่งความรู้ ที่หลากหลายเพื่อรองรับความต้องการที่แตกต่างกันประการที่สามเป็นการปรับกระบวนการเรียนรู้ที่เน้นให้ครูเป็นผู้อำานวยความสะดวกและชี้แนะโดยใช้เทคโนโลยีสารสนเทศและระบบเครือข่ายการเรียนรู้เป็นเครื่องมือประการที่สี่เป็นการส่งเสริมการเรียนรู้ร่วมกันซึ่งก่อให้เกิดการสร้างสรรค์องค์ความรู้ และประการสุดท้ายเป็นการเรียนรู้ด้วยสื่ออิเล็กทรอนิกส์ที่หลากหลายเพื่อก่อให้เกิดความสนุกสนานในการเรียนรู้

จะเห็นได้ว่าห้องสมุดดิจิทัลนั้นมีประโยชน์และมีความสำคัญกับผู้ใช้ทุกวัย รวมทั้งวัยเด็กด้วยที่สามารถใช้ห้องสมุดดิจิทัลในการพัฒนาความรู้และเสริมสร้างความรู้ต่างๆของเด็ก เพียงแค่ผู้ใช้เลือกใช้สารสนเทศที่มีให้เหมาะกับบุคคลและให้เกิดประโยชน์สูงสุด

Posted in การให้บริการ | Tagged , , , | Comments Off

ห้องสมุดดิจิตอลสำหรับผู้พิการ

โลกของสื่อ ข้อมูล และข่าวสารออนไลน์กำลังเติบโตขึ้นอย่างรวดเร็ว และมีบทบาทต่อชีวิตประจำวันของผู้คนในยุคปัจจุบัน  ในอดีตการเข้าถึงข่าวสารในรูปแบบของสื่อสิ่งพิมพ์ นิตยสาร หรือแผ่นพับ นับว่าเป็นอุปสรรคในการเข้าถึง แต่ทุกวันนี้เราได้ก้าวเข้าสู้โลกของสื่อ ข้อมูลข่าวสารในรูปแบบของสื่อออนไลน์ โดยส่วนมากจะอยู่ในรูปแบบสื่ออิเล็กทรอนิกส์  จึงทำให้ผู้ใช้งานสะดวกและง่ายต่อการนำไปใช้ และยังสามารถแชร์ข่าวสารข้อมูล ทางโทรศัพท์มือถือ ทางอินเตอร์เน็ต หรือเครื่องรับสัญญาณต่างๆ ได้อย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพ

อย่างไรก็ตามยังมีคนกลุ่มหนึ่งในสังคมไทยที่ไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร เราเรียกกลุ่มคนเหล่านี้ว่า “ผู้พิการสื่อสิ่งพิมพ์” อาทิเช่น ผู้พิการทางการมองเห็น ผู้ป่วยอาการรุนแรง และผู้สูงอายุ โดยสื่อที่เหมาะสมสำหรับกลุ่มคนเหล่านี้  ย่อมมีความแตกต่างกันออกไป เช่น มีเสียงอ่าน คำบรรยายภาพ มีภาพประกอบ เปลี่ยนตัวหนังสือได้โดยอิสระตามความต้องการของผู้ใช้งาน

เพื่อตอบสนองผู้ใช้งานผู้พิการสื่อสิ่งพิมพ์ จึงทำให้เกิดการจัดทำสื่อสำหรับกลุ่มคนเหล่านี้ และห้องสมุดดิจิตอลออนไลน์ จึงเป็นตัวเลือกที่ได้รับความสนใจอย่างต่อเนื่อง เพราะห้องสมุดประเภทนี้สามารถรวบรวมการผลิตและแปลงสื่อให้ตอบสนองต่อผู้พิการได้ เช่น สื่ออักษรเบรลล์ หนังสือเสียง หรือสื่อมัลติมีเดีย จะเห็นได้ว่าห้องสมุดดิจิตอลทำให้สมาชิกเข้าถึงสื่อได้อย่างรวดเร็วและทันต่อเหตุการณ์ โดยเฉพาะการช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้พิการในสังคม และแสดงให้เห็นถึงการอยู่ร่วมกันในสังคม

ถ้าเราหันมาพิจารณาพื้นฐานของสังคมไทยนั้น จะเห็นได้ว่าการสร้างสังคมหรือชุมชนอาสาสมัครผู้อ่านสื่อสิ่งพิมพ์ไม่ใช่เรื่องยาก เพราะสังคมไทยมีความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน แต่ที่เป็นอุปสรรคสำคัญ คือ โปรแกรมที่ใช้ในการผลิตสื่อยังไม่มีประสิทธิภาพมากพอที่จะนำมาใช้ได้เท่าเทียมกับต่างประเทศ

ในสังคมโลกยังมีกลุ่มคนที่ด้อยโอกาสทางการเข้าถึงข่าวสารพื้นฐานเป็นจำนวนมาก กลุ่มคนเหล่านี้ล้วนมีข้อจำกัดในการเข้าถึงสื่อสิ่งพิมพ์ และผู้พิการแต่ละคนมีรูปแบบการเข้าถึงที่แตกต่างกัน การสร้างทางเลือกในรูปแบบห้องสมุดดิจิตอลออนไลน์ จะช่วยทำให้กลุ่มคนเหล่านี้เข้าถึงสื่อได้ง่ายยิ่งขึ้น เราจึงเชื่อมั่นได้ว่า การทำงานของห้องสมุดในทุกวันนี้ ตอบโจทย์ความต้องการของผู้พิการทุกประเภทในบริบทของสังคมไทย

Posted in การให้บริการ | Tagged , | Comments Off